Omdenken

De nieuwste denktruck heet omdenken. Wat is omdenken? Je hebt een probleem dat je als een bedreiging ervaart en je maakt er een kans of een uitdaging van. Heel creatief dus. Zo was er een VWO-klas die les zou gaan krijgen van een als kwalitatief uitermate teleurstellend  bekend staande docent Nederlands. Alle leerlingen zagen het somber in, temeer omdat het om een examenklas ging. En wat deden ze? Op Facebook maakten ze aan het begin van het schooljaar een pagina aan en gedurende het jaar voorzagen ze elkaar van goeie vragen en antwoorden. Aan het eind van de leergang scoorde deze klas veel beter dan de overige klassen die les hadden gehad van wel een goede docent. Omdat de docent zo slecht was, hadden de leerlingen samen een heel prettige, nieuwe werkvorm gevonden waarmee ze veel beter scoorden. Een kwestie van omdenken.

Dit verhaaltje staat op de site omdenken.nl als voorbeeld van een typisch geval van omdenken. Volgens die site is omdenken gewoon een kwestie van doorzetten. Stug volhouden, ergens voor gaan en erin geloven. Ruikt u al onraad? Het tenenkrommende taalgebruik op de site verraadt al dat het mens- en wereldbeeld hoogst optimistisch is en bovenal onrealistisch. Je kunt het, tjakka!
De hedendaagse werkcultuur is vergeven van dit soort de realiteit verdoezelend taalgebruik, dat vooral tot uiting komt op scholingsdagen en hei-exercities. Het doet me denken aan de denkterreur in Aldous Huxley’s Brave new world en aan de Nieuwspraak uit de klassieker 1984 van George Orwell.  
Een van de middelen waarmee de Partij (Big Brother is watching you!) de burgers onder de duim houdt  is een nieuwe taal, de 'Newspeak'. Nieuwspraak is een ingedikte vorm van de Engelse taal, waarin de Partij ervoor heeft gezorgd dat alle woorden die een negatieve werking voor haar zouden kunnen hebben, zijn geschrapt of een andere betekenis gekregen hebben. Het onder woorden brengen van 'misdenk' (Nieuwspraak voor 'onjuiste meningen') wordt hiermee bij voorbaat onmogelijk gemaakt. 1984 is daarmee ook een boek over taal en semantiek. Wanneer woorden hun betekenis verliezen en mensen niet over voldoende woorden beschikken om hun gedachten uit te kunnen drukken, kunnen zij niet alleen niet meer spreken maar ook niet meer denken.
Wanneer we elkaar voortdurend wijs maken dat problemen niet bestaan, maar juist mogelijkheden zijn om je talenten en kwaliteiten op bot te vieren, dan verdoezelen wij de realiteit. Hierbij vindt een opmerkelijke verschuiving van focus plaats: namelijk van het probleem naar degene die nu plotseling probleemeigenaar wordt genoemd. Indien hij (m/v) er niet in slaagt om het probleem op te lossen, is hijzelf het probleem geworden. In het onderwijsveld zijn hier genoeg voorbeelden van. Denk maar eens aan die ongemotiveerde klas, die zelfs een goede leraar niet aan de gang krijgt. Er gaat een schijnwerkelijkheid ontstaan, net als in 1984 en in Brave new world.