Frederico Chaves Guedes

Inkoppertje voor deze blogger op Ons Plein: de middenvoor van het Braziliaanse nationale voetbalelftal heet Fred. Verder houdt elke overeenkomst op met de spits van ons eigen eerste OGT-team. Maar die overeenkomst is taalkundig wel interessant, want de etymologische betekenis van de voornaam Fred is als volgt.

De naam Fred is een verkorting van de naam Frederik, dat als etymologische samenstelling uit twee delen bestaat: het eerste is het bijvoeglijk naamwoord ‘frede’ en het tweede is het zelfstandig naamwoord ‘rike’. Beide woorden komen voor in het Middelnederlands ( het Nederlands van de middeleeuwen), maar hebben een nog veel oudere oorsprong, namelijk het Gotisch, dat in de moerasdeltagebieden van de eerste vijf eeuwen van onze jaartelling werd gesproken en geschreven. Van de laatste taaluiting is maar sporadisch wat van overgebleven. Onder andere het Onze Vader.

De betekenis van de woordcombinatie ‘frede’ en ‘rike’, die uiteindelijk leidde tot de voornaam Frederik en nog later Fred of Freek, is: vrije heerser. Vrij moet hier verstaan worden als ‘niet onderworpen of belemmerd’. Oorspronkelijk hield deze betekenis in dat je woonde in een gebied waarin een wettelijke bescherming tegen wapengeweld bestond. Een soort asiel. Kerken vormden vroeger vaak de plaats waar dit asielrecht, - bescherming of gevrijwaard zijn van wapengeweld – gold. En in onze tijd zoeken asielzoekers nog vaak het kerkgebouw op als vrijplaats waarin bescherming wordt geboden tegen wettelijk geweld.

De moderne betekenis van het woordje ‘vrij’ heeft zich wat losgezongen van zijn oorsprong: gewoon doen waar je zin in hebt, lekker jezelf zijn en meer van dat fraais, dat niet altijd zonder schendingen van het publieke domein uitblijft. Terwijl het publieke domein toch dé vrijplaats verstoken van geweld en ander ongerief behoort te zijn.

Onze voetballende Fred uit Brasil heet overigens niet echt Fred met zijn achternaam: die luidt: Chaves Guedes. Maar zijn voornaam is Frederico, en die is afgekort tot Fred. Doen ze in Brazilië vaak met voetballers. Denk maar aan hun beroemde voetbalhelden van weleer: Pelé, Vava, Didi, Zaza, die vaak duizelingwekkend lange en poëtische namen hadden in hun Braziliaanse paspoort. Zo heet Pelé als staatburger: Edson Arantes do Nascimento. Een hele mooie voetbalnaam is ‘Garrincha’, dat mus of klein vogeltje betekent in het Portugees, de taal van Brasil. De legendarische voetballer Manuel dos Santos werd zo door zijn zus genoemd. Hij was nogal klein van gestalte en geestelijk ook niet altijd even sterk. Ze bekommerde zich om hem; zie je vaak bij grote zusjes die hun kleine broertjes willen beschermen. Hij kwam dan ook geveld door eenzaamheid en alcohol vroegtijdig om het leven. Zijn voetbalnaam is het kortste sportgedicht dat bestaat. What’s in a name, vroeg Shakespeare al retorisch.