Deemoed

Op het moment dat ons eerste kind geboren werd, schoot mijn gemoed vol. Van vermoeidheid ongetwijfeld, want de bevalling had ruim een half etmaal, inclusief een doorwaakte nacht, geduurd. Maar tranen ook uit deemoed. Ik werd plotsklaps bevangen door het overweldigende gevoel en de idee dat ik op dat ogenblik tegenover iets stond dat te groot was voor mijn bevattingsvermogen. 
 

Een epifanisch moment. Een zich aan de ratio onttrekkende, plotselinge, kortdurende, diep inwerkende ervaring waarin een zintuiglijk waarneembaar element in de gewone, alledaagse werkelijkheid een niet binnen een gangbaar kader te plaatsen reactie oproept bij wie het ondergaat. Zegt het woordenboek. 

In de haast mystieke schok die ik onderging tijdens de geboorte van onze oudste zoon versmolten verleden, heden en toekomst. De tijd stond stil, de aarde scheerde rakelings langs de hemel en raakte deze voor een ogenblik, zo lang een ‘oogknip’ duurt. Een knipoog duurt tussen de 300 en 400 milliseconden. Zegt de wetenschap.

Epifanie is een literaire term die voortgekomen is uit het religieuze begrip. Driekoningen wordt van oudsher aangeduid met Epifanie: drie magiërs uit het oosten beleven bij het zien van het hoopje mens in de kribbe in een stal een plotselinge, verwarrende openbaring. (Onwillekeurig duiken voor mijn geestesoog verontrustende beelden op van angstige kinderen in rubberbootjes.)

Het woord Deemoed staat bij de lezer wellicht in een kwalijke reuk, omdat het reminiscenties oproept van het Heilige Rooms-katholieke verleden, de jaren vijftig (en nog een stukje jaren zestig) in Zuid-Nederland. De epifanische connotatie van het woord was verdwenen en een haast platte onderworpenheid aan de hogere machten, goddelijke maar vooral menselijke, was ervoor in de plaats gekomen. Houde gij ze dom, dan hou ik ze wel èèrm, zei de fabrikaant tegen de pastoor, was een cynische Tilburgse volkswijsheid.

In onze tijd is het woord Deemoed aan een revival begonnen: het is tegenover hoogmoed en zelfoverschatting van leiders in (semi)overheid en bedrijfsleven komen te staan. De lezer hoeft maar te denken aan de recente debacles en schandalen bij onderwijsgiganten als InHolland en Amarantis en megalomane woningcorporaties als Vestia en Rochdale. Moderne bestuurders zoeken de stilte en bezinning van het klooster op of omringen zich met een ‘kritische massa’ om op tijd bij zinnen te komen. "Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely. Great men are almost always bad men." Zei Lord Acton.

De Brabantse filosoof Cornelis Verhoeven (van Udenhout) schrijft in zijn boek Dierbare woorden: "Deemoed is het aangename gevoel dat wij uiteindelijk de belangrijkste dingen niet zelf maken of veroveren, maar dat wij die cadeau krijgen, dat we er meer de verbaasde en kleine getuigen van zijn dan de trotse bewerkers."