Affluenzen

Mirjam van den Broeke, de jonge hoofdredacteur van Quote, u weet wel het blad van Jort Kelder, schreef onlangs een interessant stuk over overvloed. Mensen hebben tegenwoordig steeds meer van alles en worden desondanks steeds ongelukkiger. De opeenvolgende crises sinds 2008 zouden wel eens een blessing in disguise kunnen betekenen, want misschien is het omgekeerd ook waar dat hoe minder mensen van alles bezitten hoe gelukkiger ze worden. We kennen allemaal de verhalen over Afrikaanse landen, waar per hoofd van de bevolking gemiddeld maar een paar honderd dollar verdiend wordt. Die mensen daar blijven er toch gewoon vrolijk onder.

De Amerikaanse historicus Simon Schama schreef in de jaren tachtig een prachtig boek over de Nederlandse cultuur van de Gouden eeuw: Overvloed en onbehagen. De titel geeft de ambivalente houding van de Nederlander tegenover welvaart en bezit goed weer. Hij stelt dat aan het typisch Hollandse karakter het sociale dilemma ten grondslag ligt van hoe burgers hun rijkdom en moraal moesten verzoenen. Enerzijds toonden dezen hun rijkdom maar al te graag, en zagen ze er zelfs een teken van uitverkorenheid door God in, anderzijds bleven ze de woorden van Johannes Calvijn gedachtig dat zij die overvloed hebben er aan moeten denken dat ze omgeven zijn door doornen. ‘En laten ze goed oppassen dat ze er niet door geprikt worden’, waarschuwt de stichter van de godsdienst die de volksaard van de medelanders boven de rivieren, maar uiteindelijk ook die van beneden de rivieren sterk zou bepalen. Eerder gaat nog een kameel door het oog van een naald dan dat de rijke het koninkrijk der hemelen zal verwerven, waarschuwde in die tijd de Statenvertaling plechtstatig.
Totdat de ‘patatgeneratie’ (term van oud-voetbaltrainer Leo Beenhakker) het levenslicht zag in de swingende jaren zestig van de vorige eeuw. Deze generatie en ook de generatie daarna, onze studenten dus, hebben geen gevoelens meer van onbehagen bij al hun overvloed. Ze vinden dat ze er gewoon recht op hebben, en hierin zouden ze duidelijk anders zijn dan hun welvarende voorouders. Of toch niet?