Freakonomics

Een kinderdagverblijf heeft te kampen met ouders die hun kind te laat ophalen. Voor de kinderleidsters betekent dit dat ze opgeteld extra uren moeten draaien die ze bovendien niet uitbetaald kunnen krijgen, want kinderdagverblijven hebben het ook niet breed. Het lange wachten op de ouders betekent jengelende kinderen die het werk er ook niet lichter op maken. Een groepje economen hoort hiervan en stelt voor aan het team de laatkomers te gaan beboeten. Ze verwachten dat deze boete een eind zal maken aan het te laat ophalen. Ze gaan testen en omdat te laat ophalen een verschijnsel is dat in veel kinderdagverblijven voorkomt, gaat men deze test ook uitvoeren in nog een tiental andere. Het experiment zal twintig weken in beslag nemen. Tijdens de eerste vier weken houden de economen alleen de aantallen laatophalers bij; er komen die eerste weken gemiddeld acht ouders per dag  per kinderdagverblijf te laat. Maar in de vijfde week gaat men te laat komen beboeten, uiteraard na dit eerst bij de ouders aangekondigd te hebben. De boete bedraagt drie euro als men meer dan tien minuten te laat het kind ophaalt. Aan het eind van de maand wordt het bedrag bij de reguliere betaling voor de opvang opgeteld. Vanaf de vijfde week, als de boete ingaat bij te laat komen begint het aantal telaatkomers te stijgen en na twintig weken, het einde van de onderzoeksperiode is het aantal gemiddeld verdubbeld per kinderdagverblijf. De boete bleek een omgekeerd effect te hebben gehad. Ra, ra, hoe kan dat? Er zijn verschillende oorzaken te noemen. De eerste is dat de ouders de tijd die ze laat kwamen als extra kinderopvang tijd gingen beschouwen. De rekensom was gauw gemaakt: 3 euro voor in principe een ongelimiteerde tijd. Van de weeromstuit gingen sommigen nog later komen dan men al gewend was te doen. Voor 60 euro per maand kon men in principe ongelimiteerd te laat komen; een babysitter elke dag een half uurtje zou duurder zijn geweest. Maar behalve dit economische motief hadden de ouders ook een morele reden om de teugels te laten vieren. Ze kochten met de drie euro per keer te laat komen een stukje schuldgevoel af, wat de kinderdagverblijven nog in de hand werkten door met hun boete aan te geven dat het feit dat de ouders te laat kwamen eigenlijk no big deal was: drie euro boete maar. 20 euro boete zou al een heel ander signaal hebben afgegeven, maar zou bij de ouders weinig begrip hebben opgebracht.

In de praktijk van het onderwijs proberen we met geijkte prikkels de studenten de goede richting in te krijgen, soms hebben die een tegengesteld effect. Zie ook www.freakonomics.com