Adam Smith gebruikt in ‘The Wealth of Nations’, de bijbel van het klassiek-liberale kapitalisme, voor de marktwerking de metafoor van 'de hand van God'. Vraag en aanbod vinden door het prijsmechanisme een evenwicht: veel aanbod lage prijzen, laag aanbod hoge prijzen; denk maar aan de huizenmarkt op dit moment. Hij vergat echter een bijsluiter bij zijn theorie van het prijsmechanisme te voegen: de lagere-inkomensgroepen zijn meestal de pineut bij prijsschommelingen.
Het startpunt van zijn theorie was de haast intuïtieve vraag hoe het mogelijk is dat de economie draait zoals ie draait. Waarom zijn voor ons voortdurend producten beschikbaar, zonder dat daarvoor iemand een bevel lijkt te hebben gegeven. De markt van goederen en diensten lijkt haast als vanzelf te draaien. Wie zit daar toch aan de knoppen, vroeg hij zich af. In zijn tijd kon dat maar één instantie zijn, en wel de allerhoogste: God.
In ‘The Wealth of Nations’ zet Adam Smith één van de centrale mechanismes uiteen hoe een marktsamenleving volgens hem werkt. Elk individu werkt om een inkomen te hebben om producten te kunnen kopen, waarbij hij zijn eigen veiligheid en voordeel voor ogen heeft. Dit is niet slecht noch erg omdat hij daarbij - zonder dat dit zijn intentie is - ook vaak het publieke belang dient. Adam Smith was een diep religieus man, hij zag de ‘onzichtbare hand’ als het mechanisme waarbij een weldadige God een universum beheert waarin menselijk geluk wordt gemaximaliseerd. In zijn boeken maakt hij duidelijk dat een aanzienlijke structuur van regulering en instellingen noodzakelijk is om de 'onzichtbare hand' efficiënt te laten werken.
In Koyaanisqatsi: Life out of Balance, een ‘versnelde’ film van Godfrey Reggio uit 1982 met muziek van Philip Glass, wordt van onze samenleving het beeld geboden van de mierenhoop; mensen lopen, rennen en rijden van hot naar haar, schijnbaar zonder doel en richting. In de taal van de Hopi-indianen staat Koyaanisqatsi voor leven in gekte, leven in onrust, leven in onbalans, leven in desintegratie, een manier van leven die vraagt om een andere manier van leven.
Uiteindelijk zou de chaostheorie op deze negatieve kijk op de wereld een antwoord formuleren.
En hoe gaat dat nou bij ons? Aan het begin van het schooljaar sprak ik onze collega van Bestuur, met de hoogste schaal in onze organisatie. Na een lange zomervakantie was het hem vreemd te moede dat de hele OGT haast als vanzelf was beginnen te draaien: ‘Ik hoef niks daarvoor te doen.’
Geen opmerkingen:
Een reactie posten