Dictee, doe je mee?

Aan het begin van dit schooljaar kreeg ik van een uitgeverij een presentje toegestuurd in de vorm van een boekje met dictees. Qua niveau(s) helemaal Meijerink-proof: 1F, 2F, 3F, en zelfs 4F. Voor de niet-taaldocenten zijn deze codes waarschijnlijk abracadabra, maar de ingewijden weten dat het hier om de taalniveaus van pré-vmbo tot en met hbo gaat. De directeur nam na vijfentwintig jaar afscheid en in zijn boekje keek hij in zijn Voorwoord terug op de tijd waarin hij als ooit als professional begonnen was. Dat bleek als docent te zijn. Maar in het onderwijsveld had hij het als steile taaldocent, die overtuigd was van het belang van traditionele deelvaardigheden als spelling, grammatica en stijl niet lang uitgehouden, omdat toen in de jaren tachtig de twijfelachtige zegetocht begon van het vak Nederlandse taal als communicatievak. Waarbij voor het gemak maar die traditionele vaardigheden overboord werden gegooid, als niet ter zake doende. Sommige communicatie-zeloten schreven zelfs  kommunikaatsie.

Als uitgever had de vertrekkend directeur in de loop der jaren steeds weer (en meer) traditionele taalvaardigheden in zijn methodes ge- en verstopt en zijn boekje met dictees vormde de kroon op zijn missiewerk, want in de loop der tijd werd het belang van de traditionele taal-trojka gaandeweg weer onderkend en erkend. Aandacht voor spelling, grammatica en stijl bevordert het zorgvuldig (lees ook: zindelijk) denken en formuleren. In zijn boekje breekt hij dan ook de lans voor het weer invoeren van het dictee in de taallessen op v.o. en mbo. Op de basisscholen bleek daar nog altijd voldoende aan gedaan te worden, maar daarna hield het op.
In het Onderwijsblad van 14 december zegt een taaldocent, die al dertig jaar in het vmbo en het mbo werkt, dat het met de traditionele taalvaardigheden van haar leerlingen abominabel gesteld is. Zij ziet twee belangrijke oorzaken. Ten eerste is er lange tijd geen plaats voor ingeruimd in de eindtermen én vooral de digitale communicatie leidt tot een rampzalige taalvervuiling. Leerlingen zien de hele dag door taalfouten op hun schermpjes. Toch maar weer eens dictee ingevoerd, en wat blijkt: de leerlingen reageren enthousiast. Er zit een spel- en strijdelement in (wie heeft de minste fouten) dat hun aanspreekt.
Die gelukkige ervaring ken ik zelf ook. Een aantal jaren terug heb ik het dictee weer ingevoerd in mijn lessen. Eerst hield ik het nog bij losse woorden, maar nu neem ik zelfs dictees met hele zinnen af. En ze vreten het! Vlak voor kerst heb ik het wonderschone en ook als ironisch bedoelde Nationale Dictee, geschreven door Kees van Kooten, afgenomen in enkele klassen Onderwijsassistent (niveau 4). De leerlingen vonden het leuk om te doen en gemiddeld deden ze het niet eens zo slecht. Geïnteresseerd? www.dictees.nl