Stoner, a man of his own

Veel mensen die de roman ‘Stoner’ gelezen hebben denken dat de hoofdpersoon een slecht en somber leven leidt. Het tegendeel is waar volgens de auteur van het boek met de gelijknamige titel, de Amerikaan John Williams. De universiteitsdocent Engels, William Stoner, heeft het beroep dat hij wil uitoefenen en heeft daar ook de discipline, de intelligentie en het talent voor. Hij heeft oog voor de waarden die belangrijk zijn in het menselijke bestaan en de samenleving en begrijpt dat het noodzakelijk is om de traditie overeind te houden. Hij heeft gevoel voor het  vak, dat hem zijn identiteit geeft, en koestert deze zonder dat hij zich hier meestal van bewust is. Zoals dat ook bij onszelf gaat. En zo wordt het slechte huwelijk dat hij heeft ook wel iets waar hij mee kan leven. Wij zouden Edith zijn vrouw nu autistisch noemen, borderliner of zoiets, maar in 1965(!) toen de roman verscheen, bestonden die psychische aandoeningen niet, want nog niet opgenomen in de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Toen was je gewoon wat je was, en iedereen was wel wat. Net zoals nu, alleen worden we nu al gauw geoormerkt. Stoner zelf is zo introvert dat het bijna extravert wordt. Hij wordt door collega’s en studenten nagewezen, maar zij vinden hem tegelijkertijd een fascinerend figuur. Zijn vakmanschap is onomstreden, hij overvleugelt zijn collega’s door zijn kennis en brille. Geruisloos maakt hij onder druk van de maatschappelijke omstandigheden van zijn tijd, de dertiger en veertiger jaren van de vorige eeuw in de VS, een einde aan zijn buitenechtelijke relatie. Gelaten accepteert hij ook de verwijdering met zijn dochter, die door haar moeder tegen haar vader is opgezet.  Aan het eind van zijn leven verzoent Stoner zich met de ontoereikendheid van zijn streven, maar vindt rust in de beleving van de diepte van zijn zielenroerselen, in de diepte van zijn bestaansbeleving.
Een docent pur sang. Hij ontdekt tijdens zijn beroepsleven de kunst van het doceren door zichzelf los te laten, door het krampachtige besef tussen wat je bedoelt te zeggen en wat je uiteindelijk ervan maakt, te laten voor wat het is. Op dat moment voelt hij een krachtige warme eenvoud in zich, de eenvoud van een rustig zelfvertrouwen. En kan hij lesgeven. Lees dit prachtige door Edzard Krol in het Nederlands vertaalde boek, dat vorig jaar verschenen is bij uitgeverij Lebowski in Amsterdam.