Een vlucht regenwulpen tegen het ontlezen

Met honderdduizenden gratis exemplaren van Maarten 't Harts roman Een vlucht regenwulpen wil Nederland Leest heel het land de maand november lang over hetzelfde boek laten praten.  Maar slaat  deze campagne ook aan bij de meest beoogde doelgroep, jongeren? Dat waag ik te betwijfelen als ik de reactie in een krant lees van een twintigjarige hbo-student journalistiek. Hij heeft het boek met lange tanden zitten lezen, want hij vond het maar saai, er gebeurde niets spannend in. Met literaire formuleringen had de jongeman het ook niet breed, zo moeilijk. Een veel gehoorde klacht van jongeren als het over literatuur gaat. Nu is dat een kwestie van smaak, ontwikkeling, historisch besef, etc., allemaal moeilijke zaken voor jongeren, waarvoor ze naar school moeten. Nu zou ik van deze reactie niet op hebben gekeken, ware het niet dat het om een student journalistiek ging. Iemand die van woorden moet gaan leven.

De minder beoogde doelgroep van de vijftigplussers zal de ontwikkelingsroman van Maarten ’t Hart vast in grote aantallen afnemen, want daar zitten de lezers. Maar omdat deze senioren al lezen, is juist voor hen de leescampagne niet meer nodig.
Een vlucht regenwulpen is een mooie roman die gaat over een ‘eenzijdige’ jeugdliefde van een puber voor een meisje uit zijn klas, de onbereikbare Martha. Ik onderschrijf de ‘klacht’ van de ontleesde student journalistiek van hierboven, want het boek is inderdaad nogal literair van niveau met allerlei tijdslagen, een psychologische problematiek, terwijl het verhaal zich ontvouwt in de context van Nederland in de jaren zestig waarin sprake is van een spectaculair snelle ontkerkelijking.

Volgens de wet van de literaire intertekstualiteit komt een verhaal of een roman nooit uit de lucht vallen; het zit in een web van voorgangers en later navolgers. Toen het boek in 1978 verscheen is het door recensenten meteen vergeleken met de ontwikkelingsroman van de eertijds beroemde Nederlandse schrijver Simon Vestdijk: Terug tot Ina Damman, de geschiedenis van een jeugdliefde. ’t Hart werd zelfs plagiaat verweten; de ongenaakbare Ina Damman is even onbereikbaar voor de hunkerende puber Anton Wachter als Martha uit Een vlucht regenwulpen voor Maarten. Het verhaal speelt in het begin van de 20^e eeuw in een context van snelle maatschappelijke ontwikkelingen. De roman die deel uitmaakt van de achtdelige romancyclus Anton Wachter maakt een pas op de plaats, om terug te kijken naar een tijd die onherroepelijk voorbij is.  In 2007 verscheen van Tim Krabbé zijn roman over een obsessionele jeugdliefde Marte Jacobs. Het leeftijdsverschil tussen jongen en meisje blijkt een onoverbrugbare kloof; de zestienjarige Emile valt voor een meisje van negen. Een subtiele verwijzing van de schrijver naar onze tijd? Onbeantwoorde jeugdliefdes zijn van alle tijden. De renaissancedichter Petrarca getuigt van zijn onbeantwoorde obsessionele liefde voor Laura in zijn beroemde Canzoniere. En hebben we allemaal niet eens te maken gehad met zo'n hevig verlangende maar onbeantwoorde liefde?