Moedertalen

‘De taal is het huis van het Zijn’, sprak de filosoof Martin Heidegger. Profetentaal, die moeilijk te doorgronden is, omdat die zoveel betekenislagen bevat. ‘Onthuld’, zou de grote maar omstreden denker zeggen. Een van die betekenissen is taal-pragmatisch: alleen in je moedertaal kun je wonen. Als je een taal met de paplepel krijgt ingegoten, dan leer je uiteindelijk de vele finesses en subtiliteiten ervan begrijpen. Met een later aangeleerde taal bereik je dat niveau nooit.

Nu blijken we vaak niet één maar twee taalmoeders te hebben, van wie een echter de oudste rechten heeft. Bij mij was dat het Brabantse dialect en bij mijn Turks-Nederlandse vrienden in Istanboel is dat het Turks. Mijn moederdialect is onnavolgbaar complex. Alleen de uitspraak al met zijn continue woordassimilaties, - bijvoorbeeld: hedde (gij) -, is voor ‘de import’ nooit echt goed te volgen laat staan te leren.

In het voorjaar bezocht ik  bovengenoemde vrienden in de mega-metropool Istanboel (16 miljoen inwoners!) en zag daar weer hun kleindochtertje terug dat een aantal maanden daarvoor bij mij thuis met kerstmis was geweest. Goeddeels slapend toen de hele tijd. Het kind van drie is tweetalig: Turks en Nederlands. Het schakelen tussen de twee talen kost haar geen moeite.

In het onderwijs gaan steeds meer stemmen op om van het Nederlands over te schakelen op het Engels in verband met de toenemende globalisering. Er zijn gelukkig ook de tegenstemmen die beweren dat het onderwijs zo zal verschralen, omdat spreker noch toehoorder de finesses en nuances van de vreemde taal kunnen doorgronden, en dus ook niet kunnen toepassen. Met neerlandicus en filosoof Martin Slagter, die met enige regelmaat in nrc.next en de Volkskrant over onderwijs publiceert, volg ik met de nodige scepsis de toenemende populariteit van deze modegril binnen onze onderwijsinstituten, te beginnen op de universiteiten en de hogescholen. Het middelbaar beroepsonderwijs zal weldra volgen, en hier en daar gebeurt het al. Nu valt er natuurlijk met de toenemende stroom buitenlandse studenten niet te ontkomen aan colleges in het Engels, maar laat het dan gebeuren door docenten die de vreemde taal echt machtig zijn. Onderwijs in het Engels door een Nederlandse docent voor een overwegend Nederlands publiek is een gotspe.

Met dank aan mijn collega Ietje Engelbarts, met wie ik de liefde voor de moedertaal deel en die mij wees op een artikel erover van Martin Slagter in nrc.next.